İzmir Aliağa'daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda yaşanan patlamada 20'ye yakın kişinin vefatı üzerine bir kişi olan bitenlere karşı düşüncelerini haykırarak şunları ifade etmiş:

“On binlerce işçi çalıştırıyorsunuz, dünyanın parasını kazanıyorsunuz. Bir önlem alın ya, bir önlem. Bu kadar zor mu? Şu barikatlar bir kere şu patronların önüne dikilse, polisler bir gün patronların koluna girse… Ya biz bu acıyı yaşamak zorunda mıyız? Her gün 12 saat, 16 saat, 17 saat, 20 saat çalıştırılıyoruz. Yeter ya, yeter! Canım çıkıyor ay sonunu getirmek için. Gelmiyor, Allah kahretsin. Ne kiraya yetiyor, ne alışverişe, ne çoluk çocuğa yetiyor. İnsan gibi yaşamak istiyoruz. Buna kader demeyelim artık. Yasalar onlara da işlesin, ölen öldüğüyle kalmasın. Bunların tek derdi para, para, para, para. Lanet olsun hepinize.”

Bu kişi kimdir, kalabalıkları prove etmek için mi oradadır, bilmiyorum, ancak tahmin edin bunları söyleyen şahsın başına ne gelmiş olabilir? Şahıs göz altına alınmış...

İşte bu yazıyı kaleme alma fikrim şahsın bu sözlerini okuyunca oluştu.

Kaynayan Suda Yaşamaya Alışmak

"Kaynayan sudaki kurbağa" mitini duymuşsunuzdur. Suyun sıcaklığı yavaşça artırıldığında kurbağa tehlikeyi fark etmez ve sonunda haşlanarak can verir. Bugün tam olarak o kazanın içindeyim. Suyun ısındığını hissediyorum ama zıplayacak pek gücüm kalmadı. Zihnimde dolaşan fikirleri özgürce cümlelere dökemiyorum. Üstelik sadece kendimi durdurmakla kalmıyor; konuşmaya, bir şeyleri metne dökmeye cesaret eden sevdiklerimi de "Aman, başın ağrımasın" diyerek kendi korkuma ortak ediyorum. Yanlış anlaşılma endişesiyle kelimelerimi sürekli eğip büküyor, zihnime durmadan katmerli bir sansür uyguluyorum.

İnsan kendi düşüncesinin gardiyanı olur mu? Ses telleriniz parmaklık, yaşadığınız yer bir hapishane gibi hissettirmeye başladıysa olabilir. 

Zihnimin etrafında örülü görünmez almaşık duvar, belki de dışarıdaki her türlü hapishaneden daha dar, daha boğucu.

Klavyelerin Dili Olsa

Klavyemin dili olsa bana "Artık şu CTRL+A ve Delete tuşlarına basma!" diye haykırırdı. İçimden taşanları ekrana döküp, cümlenin sonuna geldiğimde yaşadığım o tereddüt anı... Ve ardından gelen o tek hamlelik yok oluş. "Yazıp yazıp silmek" eyleminin bu kadar somutlaştığı, etimize kemiğimize büründüğü başka bir tarihsel dönem var mıdır bilmiyorum.

Peki, bu boğucu yalnızlık sadece benim zihnimde mi yaşanıyor?

Uluslararası endekslere ve raporlara bakacak olursak bu durum bireysel bir kuruntu değil, kolektif bir mesele.

Rakamların Üşütücü Gerçekliği

Yaşadığım bu içsel daralma, uluslararası raporların satır aralarında karşımıza çıkıyor. UNESCO'nun güncel bir raporuna göre, küresel ölçekte gazeteciler arasındaki oto-sansür oranı yılda yaklaşık %5 artarak %63 gibi korkutucu bir seviyeye ulaşmış durumda. Kalemiyle yaşayanların bile kelimelerini yuttuğu bir dünyada, sade vatandaşın klavyesindeki silme tuşunu aşındırması şaşırtıcı değil.

Freedom House'un 2020 tarihli Türkiye raporunda dikkat çekilen tutuklamalar ve derinleşen korku iklimi, 3 Mayıs 2025'te yayımlanan Solidarity with Others raporunda 2016 sonrası yasal baskılar ve dijital sansürle birleşen "sistematik bir erozyon" olarak tanımlanıyor. Sınır Tanımayan Gazeteciler'in (RSF) 2026 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi ise ekonomik kırılganlık ve tekelleşmenin editoryal çeşitliliği nasıl yok ettiğini ve oto-sansürü nasıl tetiklediğini ortaya koyuyor. Raporda[dn]Raporun giriş cümlesi oldukça dikkat çekici: "Authoritarianism is gaining ground in Türkiye and media pluralism is being called into question. All possible means are used to undermine critics."[/dn] 180 ülke arasında 163. sıraya yerleşen Türkiye tablosu, suyun neden bu kadar hızlı ısındığını açıkça gösteriyor.

Boğazdaki Düğüm

Raporlar durumu sayılarla, grafiklerle anlatıyor; biz ise o istatistikleri ruhumuzdaki yaralarla, yutkunduğumuz cümlelerle yaşıyoruz.

Düşüncenin potansiyel bir suçlu, sözcüklerin ise tehlikeli sayıldığı bir iklimde zihinler nasıl nefes alabilir? Bu basık ve tekinsiz auradan huzur çıkmaz; son zamanlarda yaşananlara bakılırsa çıkmıyor da.

Fikirlerimi sürekli görünmez bir törpüden geçirmek, kendi gerçeğime ihanet ediyormuşum gibi iki yüzlü hissettiriyor.

Rahmetli Ahmet Kaya'nın yıllar evvel şarkısında söylediği gibi: Boğazım düğüm düğüm, çözemiyorum. Ekrandan sildiğim her cümleyle birlikte, beni ben yapan o düşünsel canlılığın da yavaşça silindiğini izlemek ruhumu daraltıyor.

Yıkıcı olan belki de en önemli husus bunu evimde ailemde, okulda öğrencilerimde, meslektaşlarımda, 

Şimdi durup düşünün: Siz en son ne zaman "Acaba başıma bir iş gelir mi?" diye endişelenmeden bir cümlenin sonuna özgürce nokta koydunuz?